Logo Miasteczka Western - Jack's City
Miasto Wroclaw   Partynice  
Świstak - produkcja i wynajem kolejek turystycznych
Kowboje z miasteczka western city - jack's city










Historia i współczesność westernu
Dzisiaj w Polsce, kiedy mówi się o jeździe western, nade wszystko kojarzona jest ona z galopującymi po prerii kowbojami z amerykańskich filmów o Dzikim Zachodzie. Taka jazda zakończyła się jednak wraz z legendą tamtych czasów. Stworzyła wszakże podstawy dla rozwoju popularnych dzisiaj dyscyplin sportu, jakimi są jazda western i rodeo oraz westernowa jazda rekreacyjna. Początki westu, jak zwykło się mówić o tym stylu jazdy konnej sięgają czasów podboju kontynentu amerykańskiego przez kolonizatorów hiszpańskich. Styl hiszpański uzupełniony elementami jeździectwa angielskiego dopasowywany był do warunków panujących na zachodzie Ameryki. W efekcie doprowadziło to do powstania stylu kalifornijskiego i teksańskiego. Obydwa te sposoby jazdy w połowie XIX wieku wymieszały się prowadząc do powstania westernu, różniącego się dzisiaj szczegółami, wynikającymi głównie z tradycji części Ameryki, w której jest uprawiany.

W uproszczeniu western charakteryzuje się swoistym dla tego stylu dosiadem i pomocami, mającymi na celu wygodę i komfort jazdy jeźdźca jak i pracy konia. M.in. z tego powodu trening westernowy (ujeżdżenie) powinien doprowadzić do takiego porozumienia z koniem, aby mógł on pracować w swobodzie, na długiej wodzy. Western stawia określone wymogi koniom i jeźdźcom. Dlatego na świecie istnieje kilka ras predysponowanych nade wszystko do westernu, a jeźdźcy muszą zarówno sposobem jazdy jak i ubraniem dopasować się do tradycji. Słowa cowboy, cowgirl określające kiedyś konnych pasterzy i pasterki bydła współcześnie są już rzadko używane. Dzisiaj częściej stosuje się terminy westman czy westernowiec.

Western, Jack's City Istotną rolę w tworzeniu się jazdy western odegrały konie. Szczególnie najliczniejsza rasa na świecie (ok. 3 mln. sztuk) - american quarter horse. Koń ten ma interesujący rodowód, który sięga początków XVII wieku. W 1611 roku przywieziono do Wirginii 17 angielskich klaczy i ogierów (nie były to konie pełnej krwi angielskiej, gdyż rasa ta powstała dopiero na przełomie XVII i XVIII wieku) i zaczęto je krzyżować z końmi pochodzenia hiszpańskiego, a także arabami czystej krwi arabskiej i końmi tureckimi. Starania te doprowadziły do wyhodowania mocnego i szybkiego wierzchowca nazywanego quarter pathers. Jego głównym przeznaczeniem był udział w wyścigach na ćwierć mili - a quarter of a mile (ok. 400 metrów) - organizowanych początkowo miedzy dwoma końmi na ulicach miast. Od tego wyścigu z biegiem czasu rasa wzięła swoja nazwę - american quarter horse (AQH). Dopiero w połowie XVIII stulecia na AQH znaczący wpływ wywarła rasa koni pełnej krwi angielskiej, głównie dzięki ogierowi Janus, uważanemu dzisiaj za protoplastę rasy. W drugiej połowie XVIII wieku quarter, z uwagi na mniejsze zainteresowanie wyścigami na krótkich dystansach, zaczął tracić na popularności jako koń wyścigowy. Zauważono jednak, iż koń ten doskonale nadaje się do pracy z bydłem. Zapoczątkowało to wędrówkę AQH na zachód do pracy na rozległych ranczach, w których hodowano bydło. Quartery potwierdziły swoją przydatność stając się w XIX i XX wieku wręcz niezbędnymi do tego rodzaju pracy. W 1940 roku powołano w Fort Worth w Teksasie American Quarter Horse Assaciation, co było pierwszym krokiem do uznania rasy, które oficjalnie nastąpiło w roku 1941. Od tego czasu hodowla tych koni rozwinęła się błyskawicznie na całym świecie - od Stanów Zjednoczonych i Kanady, przez Meksyk, Australię, Afrykę Południową do Europy. AQH reklamowane są jako najwszechstronniejsze konie na świecie. Charakteryzują się bardzo zrównoważonym temperamentem stając się doskonałymi wierzchowcami rekreacyjnymi. Są szybkie, dlatego startują nadal w wyścigach krótkodystansowych. Zwrotne, dynamiczne, inteligentne, dysponują cow-sensem (krowim zmysłem), który w pracy z bydłem pozwala im zachowywać się podobnie do psa pasterskiego. Znajdują swoje miejsce również jako konie skokowe i ujeżdżeniowe, w grze w polo i rajdach długodystansowych. Najlepiej czują się jednak w jeździe western i rodeo, gdzie mogą pokazać pełnię swoich możliwości.

Do innych ras popularnych wśród westernowców na świecie należą: american paint horse (APH) - konie o umaszczeniu srokatym w typie AQH, tarantowate appaloosa wyhodowane przez indian Nez-Perce, pinto, konie czystej krwi arabskiej, argentyńskie criollo czy haflingery.

W jeździe westernowej obowiązuje oryginalny dla stylu rząd (siodło i ogłowie) koński. Jego konstrukcja wynika w prostej linii z tradycji kowbojskich. Po dziś dzień, mimo iż nie ma to często praktycznego uzasadnienia, w przedniej części siodła znajduje się rożek (horn), który pierwotnie wykorzystywany był to wiązania lassa, którym chwytano bydło. Nieliczne siodła westernowe pozbawione rożka, które pokazują się na rynku nie wzbudzają zbytniego zainteresowania wśród nabywców. Istnieje wiele rodzajów siodeł, różniących się budową dostosowaną do konkurencji, dla której są przeznaczone. Do jazdy rekreacyjnej najlepsze jest siodło wszechstronne typu all - around. Siodło westernowe jest stosunkowo ciężkie, waży kilkanaście kilogramów. Jest jednak doskonale dopasowane do konia, a jego ciężar rozkłada się na dużej powierzchni grzbietu. Dodatkowo pod siodło podkłada się gruby, wełniany czaprak (pad) chroniąc kłąb i grzbiet konia przed kontuzją. Na zaakcentowanie zasługuje wygodne, najczęściej zamszowe siedzisko (seat), szerokie puśliska (fendery) oddzielające wewnętrzną część nogi jeźdźca od sierści konia, a także wygodne, szerokie strzemiona (stirrup). Indywidualną kwestia gustu są zdobienia na siodle. Siodła robocze są ich pozbawione, natomiast siodła rekreacyjne i sportowe są w części lub całkowicie wytłaczane, często również zdobione metalowymi lub srebrnymi blaszkami i conchosami (rozetki). Ogłowia westernowe dopasowane są najczęściej stylem i zdobieniami do siodła. Zbudowane są z pasków policzkowych, które podtrzymują kiełzno wędzidłowe bądź bezwędzidłowe (np. hacamore, bosal) oraz naczółka utrzymującego ogłowie we właściwym położeniu. Do kiełzna dopinane są wodze, które w westernie są rozłączone (kiedyś spełniały funkcję uwiązu, którym konia przywiązywano np. przed saloonem). Osiodłany koń westernowy może opuszczać głowę, nawet do ziemi - pozwala na to budowa siodła i lekkie podciągnięcie popręgu utrzymującego siodło na właściwym miejscu grzbietu konia. Zdarza się jednak, iż u niektórych, specyficznie zbudowanych koni należy stosować napierśnik zabezpieczający siodło przed zsuwaniem się z grzbietu konia.

Western, Jack's City Cechą, jedną z wielu, wyróżniająca western od jeździectwa klasycznego, angielskiego jest różnorodność i egzotyczna, dla nas Europejczyków, forma oraz kolorystyka zarówno rzędów końskich jak i ubiorów westernowych. I tutaj, jak w każdym sporcie istnieje określona moda wynikająca z tradycji, ale zmieniana przez producentów sprzętu sportowego co kilka lat. Na początku lat dziewięćdziesiątych modne były błyszczące, krótkie kurtki z elastycznymi ściągaczami, dzisiaj westernowiec powinien się ubierać w bluzę z kapturem i bezrękawnik puchowy. Jeźdźcy rekreacyjni przywiązują jednak więcej uwagi, do tradycyjnego ubioru kowbojskiego - butów z ostrym czubem i kurtek dżinsowych. Należy podkreślić, że zawodnik zobowiązany jest do startu w kapeluszu, koszuli kowbojskiej z długimi rękawami (opuszczonymi i pozapinanymi na wszystkie guziki), butach westernowych. Może także zakładać rękawiczki, ale muszą być skórzane i w kolorze żółtym. Do charakterystycznych elementów ubioru jeździeckiego należy niewątpliwie kapelusz. Kapelusze wykonane są najczęściej z wełny (np. króliczej) lub z prasowanej trzciny - straw (lekkie, jasne kapelusze letnie). W Polsce popularne są także kapelusze skórzane. Dzisiaj na treningach i jazdach rekreacyjnych najczęściej jeździ się w czapce z daszkiem, chociaż niektórzy zakładają toczki zwracając szczególną, godną polecenia uwagę, na swoje bezpieczeństwo. Bardzo ważnym elementem ubioru jeździeckiego są spodnie do jazdy konnej. Muszą być wykonane z mocnego materiału (najczęściej dżins) i mieć pojedynczy szef od wewnętrznej strony nogawek. Niewiele firm na świecie specjalizuje się w produkcji takich spodnie, a nieliczne pozwalają sobie na objęcie ich roczną gwarancję. Spodnie powinny mieć pasek z charakterystyczną owalną, dużą i zdobną klamrą kowbojską. Kowboje często na spodnie zakładają czapsy - skórzane spodnie chroniące kiedyś nogi jeźdźca przed poranieniem przez ostre kolce kaktusów czy krzewów preryjnych. Dzisiaj są one głównie oznaką przywiązania do tradycji. Czapsy wykonane są ze skóry, chociaż ostatnimi laty popularne stają się czapsy z zamszu tzw. ekologicznego - sztucznej skóry, którą można prać. Jeszcze dziesięć lat temu istniał tylko jeden wzór obuwia westernowego. Były to tzw. kowbojki - buty z ostrym czubem i charakterystycznym ściętym obcasem. Dzisiaj buty do jazdy mają zdecydowanie inny kształt. Zmieniły się charakterystyczne cechy buta - przód jest zaokrąglony, a obcas prosty, stosunkowo niski. W "nowych" butach chodzi i jeździ się wygodniej, jednak na imprezy country westernowcy często zakładają tradycyjne buty.

Od lat 40-tych ubiegłego stulecia tj. od momentu powstania American Quarter Horse Association (AQHA) i Rodeo Cowboy Association (RCA) styl western rozwija się w Stanach Zjednoczonych dwutorowo. Pod patronatem RCA, a od 1972 roku PRCA (Professional Rodeo Cowboy Ass.) rozgrywane są zawody rodeo. Drugi nurt amerykańskiego westu - western sportowy rozwija się pod patronatem AQHA i pokrewnych jej organizacji.

Należy podkreślić, że na świecie jazda western jest uznaną konkurencją sportową. Dzieli się na konkurencje rodeo, uprawiane głównie w Ameryce Północnej oraz konkurencje westu sportowego popularne w wielu krajach świata, również krajach europejskich. Każda z konkurencji ma dokładnie określone przepisy i zasady sędziowania.

Zawody rodeo mają na celu zaprezentowanie sprawności kowbojów w konkurencjach, które są bezpośrednim odzwierciedleniem tego, co kowboje wykonują podczas codziennej pracy na ranczach, a więc praca z bydłem. Łapanie cielaków na lasso, odcinanie określonej sztuki od stada, ujeżdżanie dzikich koni i byków to kowboja dzień powszedni. Zawody rodeo cieszą się ogromną popularnością, dla najlepszych kowbojów to nie tylko sława, ale i duże pieniądze.

Konkurencje rodeo (z przepisów Polskiej Ligi Western i Rodeo): Konkurencje rodeo amerykańskiego: Western sportowy to kilkanaście konkurencji technicznych takich jak reining, trail, western pleasure, rozgrywanych bez udziału bydła, których zadaniem jest zaprezentowanie technicznych i atletycznych możliwości konia typu ranczerskiego. Zaliczają się tu także konkurencje z bydłem: cutting, team penning, working cow horse i konkurencje szybkościowe (barrel racing, pole bending i stake race).

Konkurencje westu sportowego (z przepisów Polskiej Ligi Western i Rodeo): U podstaw westu sportowego leży praktyczny sposób jazdy kowbojów amerykańskich zaadoptowany później przez osoby, które w siodle chciały spędzać swój wolny czas. Z Ameryki styl przywędrował do Europy - zarówno w formie sportowej jak i rekreacyjnej. Western stał się, ze względów politycznych i ekonomicznych popularnym w krajach zachodniej Europy. Upodobali go sobie szczególnie Włosi i Niemcy - te kraje dzisiaj posiadają najwięcej koni rasy american quarter horse (odpowiednio ok. 20 i 15 tys. sztuk) i odnoszą największe sukcesy w zawodach westernowych. W tych i innych krajach europejskich (Austria, Holandia, Belgia, Francja, Szwajcaria) popularna jest również rekreacyjna jazda western.

Western, Jack's City Co wpływa na zainteresowanie tą formą jeździectwa? Niewątpliwie są to przyczyny związane z metodami pracy z końmi. Styl ten pokazuje jak w partnerskich relacjach może współpracować ze sobą człowiek i koń. Trzeba zaakcentować, iż to właśnie z westernu wyrosły takie naturalne szkoły jazdy jak Parelli Natural Horsemanship, system Monty Robertsa czy Silversand Natural Horsemanship. W ślad za tymi "zaklinaczami" koni poszli i inni praktycy ewoluując swoje systemy pracy z końmi w kierunku porozumienia a nie narzucania mu swojej woli. Zauważa się, że również wielu prywatnych właścicieli koni zaczęło stosować te metody w stosunku do swoich wierzchowców, uzyskując doskonałe rezultaty objawiające się szacunkiem i zaufaniem konia do jeźdźca. Kolejną zaletą westernu jest bardzo wygodne siodło, stworzone z myślą o naturalnym dosiadzie jeźdźca, różniącym się od klasycznego mniejszy zgięciem nóg w kolanach. Dzięki temu obciążenie kolan jest zdecydowanie mniejsze i łatwiejszy do opanowania jest pełny siad, który wielu jeźdźcom klasycznym sprawia dużo kłopotu. Na pewno czynnikiem przyciągającym do westernu jest jego koloryt - zauważalny nie tylko w ubiorach jeźdźców, ale także widoczny, aż nadto, w zdobnych rzędach końskich i umaszczeniu wierzchowców. Jest to niewątpliwie jeden z elementów swoistej kultury westernowej, której, przynajmniej częściowa, akceptacja zauważalna jest u westernowców. Muzyka country towarzyszy kowbojom w czasie spotkań towarzyskich, w których podobnie jak i jeźdźcy angielscy chętnie biorą udział po jeździe konnej. Wydaje się, że czynnikiem, który kieruje jeźdźców w stronę westernu jest ich znużenie stylem angielskim. Jeszcze do niedawna osoby zainteresowane uprawianiem jazdy konnej nie miały alternatywy. Dostępny był tylko styl klasyczny, angielski. Dzisiaj istnieje możliwość wyboru. Bardzo wielu jeźdźców rekreacyjnych i sportowych przesiadło się z siodła angielskiego na westernowe.

W Polsce styl western w jeździectwie pokazał się stosunkowo niedawno, bo pod koniec ubiegłego wieku. Polacy interesowali się jednak westernem wcześniej. Jeżdżąc po Ameryce Północnej i Europie Zachodniej gościli często na zawodach, czego efektem były relacje z imprez rangi mistrzostw Europy czy tez artykuły omawiające specyfikę tej formy jazdy konnej publikowane w czasopismach hippicznych. Jednak na początku lat dziewięćdziesiątych osoby posiadające sprzęt do jazdy western i uprawiające jeździectwo według zasad westernowych stanowiły niewielką grupę. Jednym z pierwszych klubów westernowych był Wielkopolski Klub Miłośników Jazdy Western - VAQUEROS. Założył go w 1990 r. i prowadzi do dzisiaj Marek Breś. Do klubu należą liczne rancza z Wielkopolski, w których organizowane są zawody i szkolenia. Celem zawodów VAQUEROS jest propagowanie stylu jazdy western i mają one charakter imprezy towarzyskiej. Miła atmosfera zawodów zawdzięczana jest wspaniałym ludziom zaangażowanym i biorącym udział w imprezie. Jedną z tradycji Klubu są kilkudniowe rajdy konne po terenach Polski. Niektórzy jeźdźcy i miłośnicy wywodzący się z Klubu startują w Zawodach Polskiej Ligi Western & Rodeo, zostali sędziami zawodów oraz znani są z propagowania tego stylu w całej Polsce. Obecnie siedzibą Klubu jest Stajnia Treningowa Tamarynowa Osada, która mieści się w miejscu zwanym Krainą 100 Jezior oddalonym od Poznania około godziny jazdy samochodem. Za początek westernu można uznać powołanie przez Aleksandra Jarmułę i Wojciecha Adamczyka w 1998 roku Polskiego Stowarzyszenia Western Riding w oparciu o ośrodek westernowy "Furioso" w Starych Żukowicach k. Tarnowa. Z biegiem lat coraz większa liczba osób interesowała się tym stylem jazdy - niektóre ośrodki, obok jazdy angielskiej proponowały zainteresowanym jazdę western, tworzono nowe stajnie, w których uprawia się tylko western. Istotnym krokiem w rozwoju dyscypliny była realizacja pomysłu Jerzego Pokoja stworzenia w okolicach Karpacza miasteczka western. W 1999 roku w Ścięgnach u podnóża Karkonoszy powstało Western City, które oprócz działalności rozrywkowej proponuje zainteresowanym jazdy westernowe (na różnym poziomie), szkolenia i udział w zawodach. M.in. z inicjatywy twórcy Western City 8 maja 2002 roku powstała Polska Liga Western i Rodeo, stowarzyszenie zajmujące się promowaniem westu rekreacyjnego i sportowego. Dużą pomoc fachową polscy amatorzy westernu otrzymują od trenerów czeskich (w Czechach western uprawia się od ok. 30 lat). Chętnie przyjeżdżają oni na zawody, szkolenia - dzieląc z się z polskimi westernowcami zarówno wiedzą jak i umiejętnościami. Obecnie western riding zarówno w formie sportowej jak i rekreacyjnej uprawiany jest w Polsce w kilkudziesięciu ośrodkach jeździeckich. Powstało także kilka mniejszych lub większych miasteczek westernowych (Biała k. Opola, Władysławowo) pokazujących życie Dzikiego Zachodu. Kilkuset zawodników bierze udział w imprezach sportowych, a drugie tyle uprawia western rekreacyjnie. Znaczną rolę w popularyzacji westernu odgrywa portal internetowy www.wild-west-riders.com - prowadzony z dużym znawstwem i rzetelnością, informuje o ciekawych wydarzeniach, zamieszcza fachowe artykuły, przedstawia możliwości uprawiania westu w Polsce. Zauważalne jest wzrastające zainteresowanie westem. Podczas odbywających się we Wrocławiu III i IV (2004 i 2005) Mistrzostw Polski w Westernie zainteresowanie kibiców było większe od pojemności trybun. To właśnie we Wrocławiu powstała inicjatywa wybudowania na terenie jednego z trzech torów w Polsce - Wrocławskim Torze Wyścigów Konnych miasteczka westernowego. Zajmuje się tym Stowarzyszenie Przyjaznego Upowszechniania Kultur.

Copyrights © Jack's City 2006-2018